‘Teknoloji çıktı, el işçiliği öldü’

Ülker, Akbank, Pamukbank ve pek çok markanın ilk ışıklı tabelasını yapan Onnik Sürenyan, mesleğini özlemle yâd ediyor.

Ustaları giderek azalan mesleklerden biri de tabela yazıcılığı. Tabela ustası Onnik Sürenyan, 9 yaşından beri yaptığı göz alıcı tabelalarıyla İstanbul’u süsledi. 1936 İstanbul doğumlu Onnik Usta, sağlık durumu elvermediği için 10 yıl önce mesleğinden uzaklaşmak zorunda kalmış. Ömrünün 45 yılını mesleğine adayan Onnik Usta, doğuştan dezavantajlı olmasına rağmen dört elle sarıldığı işindeki başarısıyla herkesin takdirini kazanmış ve dönemin en iyi tabelacısı olarak nam salmış. Şu an 76 yaşında olan ustayla, yaşamını sürdürdüğü Surp Agop Hastanesi’nin huzurevinde, mesleğinin inceliklerini ve hayatının dönüm noktalarını konuştuk.
‘Sanatı öğrenmek için bedava çalıştım’

Ankaralı bir ailenin ortanca çocuğu olan Onnik Sürenyan’ın babası da çini ustası. Onnik Usta, mesleğinde başarılı olmasında babasının da etkisi olduğunu söylüyor. İlkokul beşinci sınıfa kadar Aramyan Uncuyan Okulu’nda okuduktan sonra tabelacılık mesleğine merak salmış. Kadıköy’de yaşayan ve ustası olan ressam Bahri Simer’den tabelalarda yazı yazmayı ve resim yapmayı öğrenmiş. Onnik Usta, “İlk zamanlar haftalık bile almazdım. Para kazanmak değil, sanatı öğrenmekti amacım. Az da olsa bahşiş verirdi ustam” diyor.

Kendini iyice geliştirdikten sonra Kadıköy Surp Takavor Kilisesi Vakfı’na ait Karaköy’deki bir handa ufak bir dükkân açmış. 1966’da abisi Artin’le birlikte ışıklı reklam imalatına başlamışlar. Onnik usta o zamanları şöyle anlatıyor: “60’lı yıllarda Karaköy, İstanbul tabelacılarının merkeziydi. Burada usta diyebileceğim bir sürü tabelacılar vardı. Bu ustaların hepsi el emeği ve göz nuru dökerek çalışırlardı.”
İşlerinin çok iyi gittiğini ve daha da büyüdüğünü söyleyen Onnik Usta sözlerine şöyle devam ediyor: “Biz abimle birlikte ışıklı reklam imalatını sürdürürken 1969’da Tophane, Boğazkesen’de avize imalatına da başladık. Baktım işler daha da büyüyor, yanıma sekreter, şoför, elektrikçi ve marangoz gibi daha birçok işçi aldım. Toplam 30 kişi birlikte çalışıyorduk. İşler iyi devam edince de 1971’de armatür imalatına başladık. 1986’da ise tabelacılığı tamamen bırakarak armatür işine yoğunlaştık.”
Onnik Usta, bugün oldukça bilinen pek çok markanın ilk ışıklı reklam tabelasını yapmış: “Ülker firmasına çok iş yaptım, arabaların üstüne reklam yazıları yazdım. Kurucu Sabri Ülker yanıma gelir nasıl çalıştığımı izlerdi. Akbank’ın, Pamukbank’ın ve daha bir sürü firmaların tabelalarını yaptım senelerce.”
‘Wilkomen Adenauer’

Uzun çalışma hayatında Onnik Usta’nın unutamadığı işlerden biri de “1958’de Almanya Başbakanı Konrad Adenauer Ankara’dan İstanbul’a gelecekti. Haydarpaşa Gar Müdürlüğü’nden beni çağırdılar. Müdür ‘Hoş geldin Adenauer’ ibareli bir bez afiş yazmamı istedi. Ancak bana pek güvenmiyordu. ‘Yazıp getireyim, beğenmezseniz parasını ödemezsiniz’ dedim. 30x1 m. ebadında Almanca ‘Wilkomen Adenauer’ ibareli yazıyı o gece sabahlayarak yazıp götürdüm ve belirtilen yere taktırdım. Müdür afişi takdim ettiğimde hayran kaldı ve birkaç defa teşekkür etti.”
Onnik Usta’nın unutamadığı anılardan biri de 1955’teki 6-7 olayları sırasında yaşadığı korku ve acı. “Olaylar sırasında evdeydim. Kardeşim hemen her akşam dondurma getirirdi. O gün uyuya kalmışım, aceleyle uyandırdı beni, yine dondurma getirmiş sandım. Ama bu sefer getirememişti. Saldırıların olduğunu söyledi, çok korkmuştuk tabii. Ama Allah’tan bizim eve ve dükkâna bir şey olmamıştı.”
Onnik Usta iş yaşamında başarılı olmasını, sosyal bir patron olmasına bağlıyor: “Yanımda çalışanların her türlü ihtiyacını karşılamaya çalışırdım. İşçilerimle birlikte her haftasonu Yeşilköy’e plaja giderdik ardından gazinoda yemeği yer eğlenirdik. Aile gibiydik.”Yurtdışına yaptığı geziler sayesinde teknolojik yenilikleri takip eden ve katıldığı fuarlardan mesleğiyle ilgili son çıkan ürünleri Türkiye’ye ilk kendisinin getirdiğini söyleyen Onnik Usta, bugün artık el işçiliğinin sona ermesinden yakınıyor: “Şunu söylemeliyim ki o zamanlar ne serigraf, ne de tampon vardı. Şimdi dijital baskılar, viniller, folyolar çıktı. Teknoloji çıktı, el işçiliği öldü.’’